Mở rộng sản xuất và tiềm năng thị trường xuất khẩu viên nén gỗ

Nhu cầu sử dụng viên nén gỗ trên thị trường thế giới đang tăng mạnh, do cuộc xung đột Nga – Ukraine làm giảm nguồn cung khí đốt từ Nga cho các quốc gia khu vực EU, nhiều người dân EU chuyển sang sử dụng viên nén đốt lò sửa trong mùa đông sắp tới.

Tận dụng hiệu quả cơ hội này, dự báo năm 2022 giá trị xuất khẩu viên nén gỗ có thể đạt khoảng 700 triệu USD, đạt mức cao nhất trong vòng 5 năm trở lại đây. Trong tương lai,  viên nén gỗ có tiềm năng sẽ lọt vào nhóm các mặt hàng nông lâm sản xuất khẩu có kim ngạch xuất khẩu trên 1 tỷ USD.

Được biết, hiện nay Việt Nam có 83 doanh nghiệp trực tiếp tham gia xuất khẩu viên nén và trên 300 cơ sở sản xuất viên nén. Nguyên liệu sản xuất viên nén tại từ 02 nguồn chủ yếu: Từ phụ phẩm của thu hoạch rừng trồng, bao gồm gỗ nhỏ, chủ yếu là cành, ngọn, đầu mẩu gỗ vụn, bìa bắp; Nguồn dăm bào, mùn cưa, gỗ vụn thu mua từ các xưởng, các cơ sở chế biến đồ gỗ. Hiện nguồn cung này chiếm khoảng dưới 10% trong tổng lượng cung gỗ nguyên liệu cho cả ngành viên nén. 

Về thị trường xuất khẩu, hiện gần 100% lượng viên nén của Việt Nam được xuất khẩu sang Nhật Bản và Hàn Quốc. Mặc dù không phải là quốc gia cung cấp viên nén lớn cho các nước EU, nhưng nhu cầu và giá viên nén tại thị trường quốc tế tăng cao tạo cơ hội cho sản phẩm này của Việt Nam mở rộng sản xuất và xuất khẩu. 

Theo Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, viên nén gỗ là mặt hàng mới nổi của ngành chế biến gỗ xuất khẩu. Sản xuất và xuất khẩu mặt hàng này chỉ mới phát triển mạnh trong khoảng 05 năm trở lại đây, thế nhưng hiện nay Việt Nam đã trở thành nước xuất khẩu viên nén đứng thứ hai thế giới, chỉ sau Hoa Kỳ, với lượng xuất khẩu mỗi năm trên 3 triệu tấn, đạt kim ngạch xuất khẩu xấp xỉ 400 triệu USD.

Năm 2021 lượng viên nén xuất khẩu từ Việt Nam đạt 3,5 triệu tấn với kim ngạch hơn 413 triệu USD. Trong 6 tháng đầu năm 2022 lượng xuất khẩu đạt gần 2,4 triệu tấn với kim ngạch 354 triệu USD. Trước biến động thế giới dẫn đến việc thiếu hụt khí đốt, giá xuất khẩu bình quân viên nén của Việt Nam trong 6 tháng đầu năm 2022 đã tăng vọt lên mức 150 USD/tấn (giá xuất khẩu bình quân năm 2021 và 2020 lần lượt đạt 117 USD/tấn và 109 USD/tấn).

Sản xuất viên nén gỗ của Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn trong việc mở rộng sản xuất và xuất khẩu. Tuy nhiên, năm nay trong bối cảnh thiếu nguyên liệu đầu vào, một số doanh nghiệp sản xuất viên nén phải sử dụng nguyên liệu tạp hơn và mở rộng mạng lưới thu mua nguyên liệu đầu vào ở các địa bàn xa hơn. 

Do vậy, Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam khuyến cáo, trong thời gian tới các doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu viên nén (cũng như các doanh nghiệp sản xuất đồ gỗ, dăm, ván ép… có sử dụng gỗ rừng trồng) cần quan tâm tới việc tạo ra các vùng nguyên liệu, có thể thông qua hình thức liên kết với các hộ dân trồng rừng.

Thời gian qua, Chính phủ Việt Nam có những động thái xem xét về việc áp dụng thuế xuất khẩu viên nén (hiện đang ở mức 0%). Các yếu tố này đang tác động trực tiếp tới thực trạng sản xuất và kinh doanh của các bên tham gia chuỗi cung viên nén hiện nay.

Chính phủ đang khuyến khích việc mở rộng các diện tích rừng trồng và các diện tích đạt chứng chỉ quản lý rừng bền vững. Đây là cơ hội cho các doanh nghiệp có sử dụng gỗ rừng trồng làm nguồn nguyên liệu gỗ đầu vào, bao gồm cả các doanh nghiệp viên nén, trong việc hình thành liên doanh liên kết tạo nguồn gỗ nguyên liệu. 

H.T (t/h)